PMEG

33.3. Demandaj subfrazoj

Se subfrazo estas demando, ghi ne komencighas per ke, sed per chu au per KI-vorto. Demandaj subfrazoj povas roli en la samaj frazroloj kiel ke-frazoj, kaj ghenerale validas la samaj reguloj.

Chu-demandoj kiel subfrazo «

  • Al li farighis dube, chu la fera stango estas shovita antau la pordon.FA3.140 La chu-demando estas subjekto de farighis.

  • Li [...] provis, chu la pordo estas nefermita.BV.60 La chu-demando estas objekto de provis.

  • Diri jam nun kun plena certeco, chu mi povos veni, nun estas ankorau ne eble.L2.236 La chu-demando estas objekto de diri.

  • Shi ne sciis, chu shi nur songhis au chu tio estis efektivajho.FA1.163 Estas du objektaj chu-demandoj ligitaj per au.

  • Chu tio estas roso au larmoj, tion neniu povis vidi.FA1.164 La chu-demando estas objekto kun helpa tio.

  • La tuta afero dependas de tio, chu shi venos au ne. La demando estas de-komplemento kun helpa tio.

  • Mi dubas, chu vi estas felicha.FE.26 La demando rolas kiel pri-komplemento. = Mi dubas pri tio, chu... Se oni ne uzas helpan tio, oni normale kaj tradicie chiam ellasas pri en tiaj okazoj. Sed iuj Esperantistoj nuntempe tamen uzas pri rekte antau chu-demandaj subfrazoj: *Mi dubas pri, chu vi estas felicha.* Vidu la klarigojn pri ke-frazoj kaj pri I-verboj.

  • Li demandis al mi chion imageblan krom, chu mi amas lin. Krom-komplementa demando.

  • Li faris al mi la demandon, chu mi bone fartas. La demando estas rekta priskribo de la vorto demandon.

  • Oni proponis al shi la elekton, chu shi preferas vidi min morti au farighi amajhistino de la princo.Rt.88 La demando estas rekta priskribo de la vorto elekton.

  • Mia sola demando al vi estas, chu vi amas min. La demando estas perverba priskribo de la subjekto.

Chu kaj se «

En iuj lingvoj oni uzas en subfrazoj la saman vorton por chu kaj por se. En Esperanto oni devas distingi. Chu montras demandon. Se montras kondichon. La signifodiferenco estas tre granda:

  • Morgau li diros, chu li venos. ≈ Morgau li diros “jes, mi venos” au “ne, mi ne venos”. La chu-demando estas objekto de diros. = Morgau li diros la respondon al la demando, chu li venos.

  • Morgau li diros, se li venos.Morgau li diros (ion), sed tio okazos nur se li venos. La se-frazo estas kondicha komplemento.

KI-demandoj kiel subfrazo «

  • Kion ni nun faru, estas demando tre malfacila. La KI-demando rolas kiel subjekto de estas.

  • Mi montris al la infano, kie kushas ghia pupo.FE.18 La demando estas objekto de montris.

  • Shi pripensis, kiom kostos al shi la nokta restado.FA4.115 La demando estas objekto de pripensis.

  • Chu vi ne scias, Schufterle, kiom estis da mortigitoj?Rt.64 La subfraza demando estas objekto de scias.

  • Mi ne scias, ghis kiam ili restos chi tie. La demando estas objekto de scias.

  • Shi prenis sur sin la formon de malricha vilagha virino, por vidi, kiel granda estos la ghentileco de tiu chi juna knabino.FE.15 La demando estas objekto de vidi.

  • Kiel longe ni estis en la malliberejo, tion mi ne scias.FA1.229 La demando estas objekto kun helpa tio.

  • El tio povas elveni, la diablo scias, kio.Rz.9 La subfrazo estas disigita, sed rolas kiel objekto. = La diablo scias, kio el tio povas elveni.

  • La akrido [...] meditis pri tio, kiel strange iras la aferoj en la mondo.FA2.104 La demando rolas kiel pri-komplemento kun helpa tio.

  • Nun mi venis, por informi vin, kio estos kun via popolo en la estonta tempo.Dn.10 La demando estas pri-komplemento, sed pri tio estas forlasita: ...por informi vin pri tio, kio estos... Se oni ne uzas helpan tio, oni normale kaj tradicie chiam ellasas pri en tiaj okazoj. Sed iuj Esperantistoj nuntempe tamen uzas pri rekte antau tiaj subfrazoj: *Nun mi venis por informi vin pri, kio estos kun via popolo en la estonta tempo.* Tio povas esti malfacile komprenebla, char povas shajni, ke pri rilatas al la tuj posta vorteto kio, dum vere pri rilatas al la tuta subfrazo. Vidu la klarigojn pri ke-frazoj kaj pri I-verboj.

  • Mi transiros al la klarigo de tio, kiel mi solvis la supre diritajn problemojn.FK.232 La demando estas rekta priskribo de la klarigo pere de helpa tio.

  • La demando pri tio, kia estos la formo de tiu lingvo, estas por mi afero negrava.L1.321 La demando estas rekta priskribo de la demando pere de helpa tio.

  • La demando estas, kiel longe ni restu chi tie? La demando estas perverba priskribo de la subjekto.

Ne konfuzu demandajn KI-vortojn kun rilataj KI-vortoj.