PMEG

35.2. Ne-Esperantigitaj nomoj

Ne-Esperantigitaj propraj nomoj estas utilaj en tiaj okazoj, kiam gravas rekono de la origina skriba formo. Tiaj originaj nomformoj povas tamen esti malfacilaj por elparolado, char ne chiu homo povas scii la nacilingvan elparolon. Ofte estas do utile iel montri, kiel oni povas elparoli la nomon. Au oni montru la originan elparolon (precize au proksimume), au oni montru Esperantecan elparolon.

Iafoje oni preferas konservi nomon senshanghe pro tute specialaj motivoj. Ekz. la vorton Allah por Dio oni nur transskribis per latinaj literoj en la Esperanta traduko de la Korano, char tiu vorto estas konsiderebla kiel memprezento de Dio, kaj tial neshanghenda. Aliaj tradukantoj elektus traduki per la vorto Dio, char la Araba Allah signifas ghuste “(la) Dio”. Tiaj elektoj estas afero de persona opinio, kaj ili ne koncernas la Esperantan gramatikon.

Ne-Latinaj skriboj «

Se la origina nomformo estas skribata per alia alfabeto ol la Latina, oni normale transskribas la nomon per Latinaj literoj. Tiam oni povas uzi oficialan (au ofte uzatan) manieron transskribi el la origina lingvo, au oni povas transskribi lau la Esperanta alfabeto. Oni elektu transskribon taugan lau la cirkonstancoj. Se la eblo elparoli estas tre grava, skribo lau la Esperanta alfabeto (au ech plena Esperantigo) povas esti preferinda. Se rekono de la skriba formo estas grava, vershajne ia transskribo lau oficiala sistemo estas pli bona, kaj tiam en iaj specialaj okazoj ech povas esti inde reteni la originan ne-Latin-literan skribon (se tio estas ebla), sed tiam ordinare oni uzu apude ankau Latin-literan formon.

Finajhoj «

Ne-Esperantigitaj nomoj povas aperi O-vortece sen O-finajho. Che tiaj nomoj oni ankau povas forlasi N-finajhon, ech se la frazrolo principe postulas tian finajhon. Eventualajn rolvortetojn oni tamen chiam devas uzi, se la frazrolo tion postulas:

  • Zminska meditis momenton.M.30 Pola nomo rolas kiel subjekto.

  • Zamenhof estis la iniciatinto de Esperanto.

  • Marta komencis ludi. Shi ludis la Prière d’une vierge.M.27 Franca nomo de muzikpeco rolas kiel objekto, sed ne havas N-finajhon.

  • Ni trinku glason pro la memoro pri Bartel Thorwaldsen!FA2.112 Dana nomo rolas kiel pri-komplemento.

  • Li admiras Zamenhof. La nomo Zamenhof rolas kiel objekto sen N-finajho.

Se la nomo povas akcepti N-finajhon (se ghi finighas per vokalo), tiam oni ja kompreneble povas aldoni tian finajhon. Oni ankau povas almeti O-finajhon al fremda nomo. Se oni uzas O-finajhon, oni ankau devas uzi N-finajhon, se la frazrolo tion postulas. Oni ankau povas antaumeti titolon au similan esprimon, kiu povas ricevi N-finajhon:

  • Chu vi konas Anna? La nomo Anna rolas objekte sen N-finajho.

  • Chu vi konas Annan? La nomo Anna rolas objekte kun N-finajho.

  • Chu vi konas mian amikinon Anna? Anna estas identiga priskribo de mian amikinon, kaj nepre ne havu N-finajhon chi tie.

  • Li renkontis Vigdís Finnbogadóttir. La Islanda nomo Vigdís Finnbogadóttir rolas objekte sen Esperantaj finajhoj.

  • Li renkontis Vigdíson Finnbogadóttir. La antaunomo havas O-finajhon kaj N-finajhon. Oni ankau povas skribi Vigdís-on kun dividostreko.

  • Li renkontis prezidanton Vigdís Finnbogadóttir.

  • Rakontas Christen Pedersen. Chu vi konas Christenon Pedersen?FA3.114 Unue la nomo aperas kiel subjekto, sen Esperantaj finajhoj. Poste ghi aperas kiel objekto. Tiam Zamenhof aldonis O al la antaunomo por povi uzi ankau N-finajhon.

  • Li surchevale rajdis tra la profunda vala vojo, por veni en Weimaron kaj viziti Molly’n.FA3.143 Oni ankau povus skribi Weimar kaj Molly sen finajhoj, sed kun N-finajhoj la frazroloj estas ja pli klaraj.

Ofte oni Esperantigas nur la antaunomon de persono, au aldonas O-finajhon al la ne-Esperantigita formo de la antaunomo, sed lasas eventualan postan nomon en origina formo sen Esperanta finajho. N-finajhon oni tiam uzas nur che la antaunomo. Tio tamen ne estas regulo, nur kutimo: Christenon Pedersen (normale ne: Christenon Pedersenon).

Kiam fremda nomo estas uzata en frazrolo, kiu bezonas A-finajhon au E-finajhon (au ech verban finajhon), oni devas aldoni tian finajhon:

  • La malnova Wartburga kastelo chiam ankorau staris senshanghe alte supre sur sia roka altajho.FA3.145

  • Tio estas Zamenhofa esprimo.

Ofte oni povas anstataue elturnighi per rolvorteto: La malnova kastelo de Wartburg...

Nur originaj formoj «

Kiam oni uzas ne-Esperantan nomformon en Esperanto, oni ne uzu formon el ne-origina lingvo. Parolante pri ekz. la Dana chefurbo, oni ne uzu *Kopenhagen* (la Germanan formon), nek *Copenhague* (la Francan formon). Uzu la Danan formon København, au la Esperantan formon Kopenhago. Parolante pri la China filozofo Kongzi oni ne nomu lin *Confucius* (la Latina formo). Uzu la Chinan formon Kongzi, au la Esperantan formon Konfuceo. Aliflanke, se oni scias nur neoriginan formon de nomo, kaj ne havas eblon trovi la originan formon au Esperantigitan formon, tiam oni ja nur povas uzi tiun formon, kiun oni scias.

Elparolo «

Kiam oni uzas nacilingvan nomon en Esperanta parolo, oni ne elparolu ghin lau la maniero de alia nacia lingvo. Au oni uzu la originan elparolon, almenau proksimume, au oni elparolu Esperantece. Parolante pri ekz. la Angla urbo Winchester oni elparolu au Anglece “uinchestr”, au Esperantece (“vinchester”), au oni plene Esperantigu (ekz. Vinchestro°). Legu pli detale pri elparolado de ne-Esperantaj vortoj.