PMEG

Enkonduko

Tiu chi verko, Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko (= PMEG), celas ordinarajn Esperantistojn, kiuj volas studi la gramatikon, vortfaradon, skribon kaj elparolon de la Internacia Lingvo. Ghi estas unuavice praktika lernilo, ne teoria verko por lingvistoj.

La mallongigon PMEG multaj elparolas kiel “pomego”.

PMEG provas klarigi la lingvon en facila maniero. Ghi tial uzas netradiciajn gramatikajn esprimojn, kiuj estas espereble pli facilaj ol la tradiciaj vortoj. Ech tiaj kutimaj vortoj kiel akuzativo, substantivo kaj prepozicio forestas. Anstataue PMEG parolas pri N-finajho, O-vorto kaj rolvorteto. Tio ne signifas, ke la tradiciaj vortoj estas malbonaj. Ili nur ne estas bezonataj en PMEG. Pri la kialoj, ke mi uzas tiajn netradiciajn terminojn, mi parolas aparte en la aldono Pri la gramatikaj terminoj en PMEG.

PMEG klarigas kaj la plej bazajn aferojn, kaj tre specialajn detalojn. Ghi provas forlasi la kutiman Europan perspektivon de multaj lernolibroj. Tial PMEG enhavas detalajn klarigojn de multaj aferoj, kiuj por iuj Europanoj eble shajnas memkompreneblaj.

PMEG traktas kaj modernan kaj klasikan lingvouzon. Ghi uzas por helpi al la klarigoj abundon da ekzemploj, inter kiuj estas multege da ekzemploj el la Fundamento kaj la verkaro de Zamenhof. Che chiu tia ekzemplo la preciza fontloko estas montrata per mallongigo. Vidu tiurilate precipe la liston de literaturo.

Esence PMEG estas konservema verko, kiu multloke defendas la Fundamentan kaj Zamenhofan lingvajhon kontrau diversaj reformemaj ideoj kaj uzoj, sed ghi ankau prezentas modernajn uzojn kaj evoluojn, ech tiajn, kiujn iuj eble opinias tro drastaj.

Pri la enhavo de PMEG respondecas nur mi sola, sed helpis min multaj personoj. Precipe kontribuis per valoregaj konsiloj Jorge Camacho, Markos Kramer, Birke Dockhorn, Nikolao Killing-Günkel, Hosomi Kazuyuki, Alen Kris, Jouko Lindstedt, Francisko Lorrain, Ken Miner, Rob Moerbeek kaj Robin van der Vliet. Pri matematikaj terminoj konsilis profesoro Christer Kiselman. Krome kontribuis multaj aliaj Esperantistoj per nemalhaveblaj kritiko kaj proponoj. Pri la ellaborado de la unua HTML-a versio ege helpis min Stellan Lagerström kaj Per Aarne Fritzon. Al chiuj mi kore dankas.

Fine mi volas aparte danki al Esperanto-USA (antaue la Esperanto-Ligo por Norda Ameriko – ELNA), kiu realigis la paperlibran eldonon de PMEG.

Versio 15.0.11 «

Versio 15.0.11 de PMEG, publikigita la 19-an de Novembro 2019, estas ankorau unu pasho survoje al dua eldono kiel papera libro.

Jen kelkaj menciindaj novajhoj:

Versio 15.0.10 «

Versio 15.0.10 de PMEG, publikigita la 16-an de Oktobro 2019, estas plia provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro.

Jen kelkaj menciindaj novajhoj:

  • Mi shanghis multajn tehhnikajhojn (stilfoliojn, Javaskripton k.a.) de la HTML-a versio. Unu el tiuj shanghoj estas videbla en la Indekso, kie la laulitera navigilo nun estas chiam videbla. Tio estas iom eksperimenta novajho. (Kaj uzantoj de malnovaj TTT-legiloj ne vidos ghin.)

  • Mi aldonis ekzemplon de arhhaika uzo de la pronomo si.

  • En la sekcio pri Matematikaj esprimoj mi aldonis matematikajn radikojn. (Ili antaue mankis, char estas iom malfacile prezenti esprimojn kun la matematika radiko-simbolo en HTML.)

  • Mi aldonis klarigojn pri la du vortoj akushisto kaj elrigardi.

  • En la sekcio pri Internaciaj afiksoj mi aldonis la du tehhnikajn prefiksojn ZEBI kaj JOBI, kiuj estis enkondukitaj nur en 2005, kaj tial mankis en la unua papera eldono de PMEG.

  • Mi iom prilaboris la Gramatikan vortareton.

Versio 15.0.9 «

Versio 15.0.9 de PMEG, publikigita la 9-an de Septembro 2019, estas ankorau unu provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro.

Jen la plej notindaj el la novajhoj:

  • Mi ekuzis la terminon sekse neutrala anstatau sekse neutra. La antaua uzo estis bazita sur la difinoj de neutra kaj neutrala en PIV. Sed post diskutoj kun miaj kolegoj en la Akademio mi konkludis, ke la PIV-a difino de neutrala estas tro limigita kaj nekongrua kun la efektiva uzo. Fakte jam antaue mi uzadis en PMEG la terminojn neutrala modo kaj tempe neutrala, kie la vorto neutrala ne kongruas kun la difino en PIV, sed ja kun la efektiva lingvouzo.

  • Mi aldonis klarigon pri uzo de N-finajho en apudmeto, kiu estas longa listo.

  • Mi aldonis sekcion pri la uzo de pli ol unu N-frazparto en la sama frazo.

  • Mi kompletigis la klarigojn pri la kunliga vorteto au.

  • Mi profunde prilaboris la alfabetan indekson de PMEG, por ke ghi estu pli kohera, pli kompleta kaj pli utila. Tiu laboro ankorau ne estas finita. Antauvidu pliajn korektojn kaj shanghojn de la indekso en sekvaj versioj de PMEG.

Versio 15.0.8 «

Versio 15.0.8 de PMEG, publikigita la 22-an de Junio 2019, estas ankorau unu provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro.

Tiun chi version mi lanchis aparte por la Nord-Amerika Somera Kursaro de Esperanto (NASK), kie mi instruos en la altnivela kurso “Lingvo kaj Gramatiko”.

Krom kelkaj korektetoj mi tralaboris la klarigojn pri perverba priskribo de subjekto, precipe la sekcion pri aliaj priskribaj verboj (aliaj ol esti). Mi aldonis tien ankau novan sekcion pri esprimoj kun kiel au kvazau.

Versio 15.0.7 «

Versio 15.0.7 de PMEG, publikigita la 7-an de Junio 2019, estas ankorau unu provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro.

En tiu chi versio mi shanghis la chefan tiparon de la HTML-a versio al “Times New Roman”, char montrighis, ke la tiparo “Junicode”, kiun mi uzis antaue, havas gravan eraron. En la PDF-versio mi jam delonge uzas “Times New Roman”, kaj per tiu shangho la HTML-a kaj PDF-a versioj de PMEG do farighis ech pli similaj inter si. Krome mi korektis kaj plibonigis plurajn ligilojn kaj referencojn.

Jen la plej notindaj el la ceteraj novajhoj:

Parto 2 – Gramatiko «

  • Mi aldonis klarigojn pri la vortoj malkiel kaj maltiel, kaj ghenerale unuecigis, kompletigis kaj plibonigis la prezentadon de aliaj ekzemploj de vortetoj kun prefikso: malpli, malplej, maltro, malantau, maltrans, ekde kaj disde.

Parto 3 – Vortfarado «

  • En la klarigoj pri A-vortoj kun aga radiko sed eca signifo mi aldonis mencion de la vortoj ferma kaj malferma.

  • En la klarigoj pri Vortokunfandoj (shajnaj kunmetajhoj kiel motelo, kompufono kaj Breksigho) mi aldonis mencion de karesaj nomoj faritaj per la sufiksoj CHJ kaj NJ.

  • Mi aldonis sekcion pri la neoficiala sufikso OMETRI. Antaue PMEG enhavis nur la sufikson OMETR, sed ne ties parencon OMETRI. Principe PMEG enhavas klarigojn nur pri tiaj neoficialaj afiksoj, kiuj estas almenau iom uzataj kiel efektivaj Esperantaj afiksoj. Multaj aliaj nur estas parto de radikoj prenitaj kiel tuton en Esperanton. Ekzemple ...(o)ograf... kaj ...(o)ografi... (kiuj en PIV estas prezentataj kvazau ili estus sufiksoj) vere nur aperas en vortoj kiel biograf(i)o, autograf(i)o, fotograf(i)o k.a., kiujn oni devas rigardi kiel simplajn (internaciajn) vortojn kun ekssufikso. Mi antaue faris similan pritakson de OMETRI, sed intertempe mi trovis kelkajn ekzemplojn de vortoj, en kiuj OMETRI devas esti rigardata kiel efektiva Esperanta sufikso, kaj tial mi aldonis sekcion ankau pri tiu sufikso (kie mi tamen konsilas ghin ne uzi).

Krome mi aranghis automatajn kontroladon kaj kreadon de la elshuteblaj PDF-a kaj HTML-aj versioj de PMEG (pere de Perl, Bash kaj LibreOffice), por eviti erarojn, kiam mi lanchas novajn versiojn de PMEG. Antaue tia lanchado estis sufiche longa kaj pena afero, en kiu mi chiam riskis fushi iujn detalojn pro neatento. Ekde nun tio kredeble rulighos multe pli glate.

Versio 15.0.6 «

Versio 15.0.6 de PMEG, publikigita la 31-an de Majo 2019, estas ankorau unu provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro.

En tiu chi versio mi kompletigis la ligilojn al la Tekstaro de Esperanto che la Zamenhofaj ekzemploj (en la Interreta versio de PMEG). Nun pli ol 95% el la pli ol 4.000 Zamenhofaj ekzemploj havas tiajn ligilojn. Krome chiuj mencioj de instruoj en la “Lingvaj Respondoj” de Zamenhof havas ligilon al la koncerna teksto en la Tekstaro.

Jen la plej notindaj el la ceteraj novajhoj:

Parto 2 – Gramatiko «

Parto 3 – Vortfarado «

Versio 15.0.5 «

Versio 15.0.5 de PMEG, publikigita la 16-an de Majo 2019, estas ankorau unu provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro. En tiu chi versio mi aldonis en la Interreta versio de PMEG ligilojn al la Tekstaro de Esperanto che la Zamenhofaj ekzemploj.

Tiaj fontindikoj aspektas jene: Mi volas ke vi tien iru.FE.19 (kun sageto). Se oni alklakas tian fontindikon, la koncerna loko en la Tekstaro de Esperanto malfermighas en aparta fenestro, kaj oni povas vidi la ekzemplon en kunteksto.

Pli ol 90% el la pli ol 4.000 Zamenhofaj ekzemploj en PMEG nun havas tian ligilon. La tekstoj de la ceteraj ekzemploj ankorau ne estas en la Tekstaro. Laborante pri tiuj ligiloj mi malkovris multegajn etajn erarojn (diferencojn inter la teksto en PMEG kaj tiu de la Tekstaro). Mi do povis korekti centojn da lokoj en PMEG, kaj ankau multajn lokojn en la Tekstaro.

Dum mi tiel tralaboris PMEG-on, mi ie kaj tie aldonis pliajn ekzemplojn, anstatauigis iujn ekzemplojn per pli trafaj, forigis kelkajn netrafajn au superfluajn ekzemplojn, kaj ghenerale poluris la tekston de la klarigoj.

La PDF-versio kompreneble ne enhavas tiajn fonto-ligilojn al la Tekstaro, sed ghi ja enhavas la multegajn korektojn kaj plibonigojn de la PMEG-teksto.

Versio 15.0.4 «

Versio 15.0.4 de PMEG, publikigita la 4-an de Aprilo 2019, estas ankorau unu provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro. En tiu chi versio estas pluraj gravaj shanghoj, kiuj rilatas al esprimado de sekso:

Parto 2 – Gramatiko «

Parto 3 – Vortfarado «

Parto 4 – Aldonoj «

Versio 15.0.3 «

Versio 15.0.3 de PMEG, publikigita la 24-an de Marto 2019, estas ankorau unu provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro, char intertempe la unua eldono elcherpighis. Krom etaj poluroj nemenciindaj mi faris la sekvajn atentindajn shanghojn post la antaua provizora versio 15.0.2 (de la 3-a de Majo 2018):

Parto 2 – Gramatiko «

Versio 15.0.2 «

Versio 15.0.2 de PMEG, publikigita la 3-an de Majo 2018, estas provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro, char intertempe la unua eldono elcherpighis. Post la publikigo de la unua eldono de la papera libro mi faris tre multe da korektoj, kompletigoj kaj ghisdatigoj. Ne estas eble listigi chiujn shanghojn, sed jen kelkaj el la plej atentindaj:

Ghenerale «

  • Mi aldonis pli da Zamenhofaj ekzemploj. En multaj lokoj mi anstatauigis elpensitajn ekzemplojn per autentikaj Zamenhofajhoj.

  • En chiuj lokoj, kie parto de Zamenhofa teksto estas ellasita por mallongigi ekzemplon, oni nun povas aperigi la tutan ellasitan tekston per alklako sur la krampajho, [...], kiu montras tian ellason (dua alklako rekashas la tekston). Pluraj tiaj lokoj trovighas en la klarigoj pri la rolvorteto antau.

  • Mi tute refaris la alfabetan indekson. Ghi estas nun pli kompleta kaj pli preciza.

Parto 1 – Skribo kaj elparolo «

Parto 2 – Gramatiko «

Parto 3 – Vortfarado «

Parto 4 – Aldonoj «

Bertilo Wennergren