PMEG
33.5. Se-frazoj
Se = “sub la kondicho ke, kun la supozo ke, en la okazo ke”. Se enkondukas subfrazon, kiu montras kondichon, supozon au okazon:
Se li scius, ke mi estas tie chi, li tuj venus al mi.[FE.20] = En la okazo, ke li scius... Oni uzas US-verbojn, char temas pri nura fantazio.
Se mi estus sana, mi estus felicha.[FE.19] = Sub la kondicho, ke mi estus sana...
Se mi havus multe da mono, mi achetus auton. La US-formoj montras, ke temas pri fantazio. La parolanto scias, ke li ne havas multe da mono.
Se li havas multe da mono, li vershajne achetos auton. La AS-formo kaj OS-formo (reala modo) montras, ke povas esti realeco. Povas esti, ke li vere havas multe da mono, sed oni ne scias certe.
Se iu havas multe da mono, tiu havas ankau multe da problemoj. La AS-formoj montras, ke temas pri chiam valida principo.
Se li jam venis, petu lin al mi.[FE.26] Povas esti, ke li jam venis. Tial reala modo, IS-formo.
Mia opinio estas: prenu mem akvon, se vi volas trinki.[FE.19]
Mi ne farus la eraron, se li antaue dirus al mi la veron (au se li estus dirinta al mi la veron).[FE.24] Oni povas uzi simplan US-formon, ech kiam temas pri fantazio pri pasinta tempo. US-verboj estas tempe neutralaj.
Mia ora ringo ne estus nun tiel longe serchata, se ghi ne estus tiel lerte kashita de vi.[FE.25]
Tiu chi libro havas sesdek paghojn; tial, se mi legos en chiu tago po dek kvin paghoj, mi finos la tutan libron en kvar tagoj.[FE.14] Ankau eblas uzi US-formojn en chi tiaj frazoj. Che estonta tempo ne eblas chiam fari klaran distingon inter fantazio kaj fakto, char la estonteco chiam estas necerta.
Helpa tiam «
Kiam se-frazo trovighas frazkomence, oni ofte uzas tiam en la cheffrazo por helpi al klareco. Tiam reprezentas la ideon de la se-frazo. Oni povas ankau uzi tiuokaze, tiaokaze au simile:
Se chiu balaos antau sia pordo, tiam en la tuta urbo estos ordo.[PE.2215]
Se ni konscios bone la esencon kaj celon de niaj kongresoj, tiam ni venados al ili kun chiam fresha kaj neniam malfortighanta entuziasmo.[OV.377]
Se-frazo + tio «
Iafoje tio en la cheffrazo reprezentas la ideon de antaua se-frazo:
Se shi havas multe da mono, tio ne nepre signifas, ke shi estas felicha. = Se shi havas multe da mono, la fakto, ke shi havas multe da mono, ne nepre signifas...
Se malgrau chiuj ventoj kaj pushoj ghi [= Esperanto] dum dudek kvin jaroj vivis kaj kreskis regule kaj rekte, [...] ni povas pri tio sincere nin gratuli.[OV.407] = ...ni povas pri la vivo kaj kreskado sincere nin gratuli.
Deziraj se-frazoj «
Se estas uzata ankau en cheffrazo por esprimi fortan deziron, kiu vershajne estas nerealigebla. La verbo havas chiam US-formon en tia frazo:
Ho, se mi estus sola! [...] Se mi ne havus infanon![M.61] = Mi deziregas, ke mi estu sola, ke mi ne havu infanon (sed tio ne eblas).
Ho, se mi povus esti tiu felichulo![M.163]
Oni povas diri, ke vera cheffrazo estas subkomprenata: Ho, se mi estus sola, tiam mi estus felicha!
Oni povas uzi nur en deziraj se-frazoj por fortigi la deziran signifon: Ho, se mi nur estus sola! Ho, se mi nur povus esti tiu felichulo!